Gwyddoniadur Cymru un-gyfrol cynta erioed
Penllanw prosiect ar y cyd rhwng Gwasg Prifysgol Cymru a’r Academi Gymreig yw cyhoeddi Gwyddoniadur Cymru yr Academi Gymreig a The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales ac y bu disgwyl eiddgar amdanynt. Mae’r menter wedi’i hariannu gyda chefnogaeth ariannol pwysig o’r Cyngor Celfyddydau Cymru trwy’r Loteri Genedlaethol, ac mae cyhoeddi’r ddwy gyfrol yn ddigwyddiad o bwysigrwydd genedlaethol, yn nodi degawd o ymchwil, ysgrifennu a golygu trylwyr er mwyn creu’r llyfrau mwyaf pwysig i gael eu cyhoeddi yn hanes Cymru gyfoes.
Ceir popeth rhwng cloriau’r llyfr gwych hwn: o Eryri i’r pampas ym Mhatagonia, o’r beirdd hynafol i’r Super Furry Animals cyfoes, o arwyr y werin i gampwyr Olympaidd Cymru, a dynion a menywod o Gymru sydd wedi rhagori mewn celfyddyd, diwylliant, masnach a gwleidyddiaeth.
Dyma’r tro cyntaf i’r holl ddeunydd yma gael ei dynnu ynghyd mewn un man. Gyda thros bum mil o erthyglau wedi’u hysgrifennu gan dros bedwar cant o gyfranwyr a thros dri chant o ddarluniau lliw a du a gwyn, mae’n fenter uchelgeisiol. Nid oes unrhyw waith arall wedi cynnwys cymaint o agweddau o orffennol, presennol a dyfodol Cymru, ei phobl, ei llefydd, ei chelfyddydau, ei diwydiannau, ei hamgylchedd a’i thraddodiadau.
Roedd y broses o gynhyrchu llyfr o’r maint hwn yn golygu tua 280 o oriau o argraffu ar gyfer y testun yn unig, gan ddefnyddio dwy wasg yn ddi-dor am wyth diwrnod. Yna roedd rhaid casglu a rhwymo pob un o’i 69 o adrannau – dyna bum diwrnod arall. Yn dilyn hyn fe gymerodd y gwaith o bwytho dros filiwn o adrannau saith diwrnod i ddau bwythwr cyflym. Mae’r gyfrol derfynol yn pwyso tair kilo.
Gellir mesur graddfa’r prosiect hwn yn hawdd gyda phob un o’r filiwn a mwy o eiriau sy’n gynwysedig yn y ddwy gyfrol, y Gymraeg a’r Saesneg. Mae’r tîm ymchwil, dan arweiniad yr hanesydd blaenllaw, Dr John Davies, gyda chefnogaeth Nigel Jenkins, Menna Baines a Peredur I. Lynch, yn darllen fel rhestr o Bwy yw Pwy yn y Gymru gyfoes ac yn rhoi hygrededd deallusol a ffeithiol i’r prosiect i gyd-fynd â’r casgliad unigryw o eiriau a lluniau sydd i’w canfod o fewn y llyfrau unigryw hyn.
